Odrodzenie Drezna

Reklama

wt., 03/16/2021 - 09:27 -- MagdalenaL

Zniszczone w 1945 roku Drezno zostało odbudowane w nowopowstałej NRD, nie obyło się to jednak bez dyskusji. Pojawiały się bowiem różne koncepcje odnośnie wyglądu miasta, zastanawiano się jak połączyć resztki przedwojennej zabudowy z nowoczesną architekturą okresu komunistycznego.

Podczas II wojny światowej bombardowania pochłonęły życie setek tysięcy mężczyzn i kobiet. Wystarczy przypomnieć sobie o niszczycielskim niemieckim ataku powietrznym na angielskie miasto robotnicze Coventry w 1940 roku. Zostało ono w dużej mierze zniszczone, czego skutkiem było zatarcie granicy między celami wojskowymi i cywilnymi w dalszych działaniach wojennych. Taki sam los czekał niemieckie Drezno, gdy wojna dobiegała już końca. Między 13 a 14 lutego 1945 r., w ciągu zaledwie jednej nocy zniszczone zostało stare miasto stolicy Saksonii, klejnot sztuki barokowej. Dziesiątki tysięcy cywilów padło ofiarą bombardowań brytyjsko-amerykańskich, które uczyniły z Drezna legendę w przekazach historycznych. W 2010 roku, po wielu latach badań i debat, oszacowano liczbę ofiar na 25 000.

 

Po kapitulacji Wehrmachtu 8 maja 1945 r. miasto znalazło się w sowieckiej strefie okupacyjnej. Początkowo priorytetem było zaspokojenie podstawowych potrzeb ludności. Stosowane wówczas pojęcie Wiederaufbau („rekonstrukcja”) odnosiło się więc w pierwszej kolejności do przywrócenia dostępu do wody, gazu i elektryczności. Cel ten został szybko zrealizowany na obrzeżach, podczas gdy centrum miasta pozostało całkowicie zniszczone i prawie nie nadawało się do zamieszkania; w 1945 roku 50 000 uszkodzonych mieszkań zostało jednak przystosowanych tak, aby część ludności mogło do nich powrócić. W tym samym roku podjęto starania, aby uratować kilka zabytkowych budowli, takich jak zespół barokowych pawilonów Zwinger. W samym centrum miasta ruiny, które miały zostać oczyszczone, stanowiły 18 milionów metrów sześciennych gruzu.

Główny etap odbudowy trwał od 1950 do 1962 roku. Zmieniono nazwy ulic i placów, tak aby bardziej pasowały do nowej komunistycznej NRD. W ten sposób Königstrasse („ulica królewska”) stała się ulicą Fryderyka Engelsa, a jedna z głównych ulic otrzymała nazwę Strasse der Befreiung, czyli „ulica wyzwolenia”.

Pojawiały się jednak dylematy jakie oblicze nadać miastu. Odbudować na wzór przedwojenny czy zbudować na nowo? W ramach konkursu architektonicznego pod hasłem „Das neue Dresden” („Nowe Drezno”) przeciwstawiono sobie dwa stanowiska. Jedno rekomendowało przywrócenie miejskiego krajobrazu z poszanowaniem barokowego charakteru historycznego centrum miasta, drugie zaś budowę bardziej nowoczesnego i funkcjonalnego miasta. Dla jego zwolenników koniecznym było, aby w nowym mieście wykształciła się nowa organizacja społeczeństwa. Ze względów praktycznych musiano też dostosować Drezno do rozwijającej się komunikacji samochodowej.

Model sowiecki

Ostatecznie zwyciężyła druga koncepcja. Zrywając z ciągłością swojej niemieckiej historii, młoda NRD narzuciła zatem architekturę wzorowaną na radzieckich modelach. Socjalistyczna, stalinowsko-neoklasycystyczna architektura przez dziesięć lat narzucała swoje standardy. Zgodnie z nimi w centrum Drezna, przy starym rynku, powstała przestrzeń do parad i zgromadzeń. Na skraju tego placu wzniesiono inspirowany radziecką architekturą Kulturpalast, imponujące centrum kulturalne z dużą wielofunkcyjną salą wykorzystywaną do koncertów i widowisk, ukończone w 1969 roku. Z drugiej strony teatry, kościoły i inne zabytki stolicy Saksonii były wysadzane w powietrze przez całe lata 50. W 1956 r. Burmistrz Drezna Walter Weidauer stwierdził: „Nie ma już atmosfery starej rezydencji."

W 1958 r., podczas V Zjazdu Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec, postanowiono oczyścić NRD z ruin do 1962 r. i zakończyć odbudowę miast do 1965 r. Plan ten uległ jednak zmianie, gdyż ustalenia te były kosztowne. W Berlinie, podobnie jak w Moskwie, koniec lat pięćdziesiątych XX wieku był punktem zwrotnym. Postawiono wówczas na budownictwo przemysłowe, tańsze, bardziej znormalizowane, ale też gorszej jakości, które miało umożliwić spełnienie ambicji, jaką było zbudowanie wielkiego socjalistycznego miasta. Za przykład mogą tu posłużyć ulice w Pradze. Ruch drogowy został oddzielony od ruchu pieszego, a sklepy zmieszano z mieszkaniami. W pewnym sensie połączono nowoczesne elementy Wschodu i Zachodu.

Wygląd miasta jest także konsekwencją polityki społecznej prowadzonej przez Ericha Honeckera, który przejął władzę w 1971 roku i rozpoczął wielki program budowlany, aby zaradzić brakowi mieszkań. Powstawało mnóstwo wysokich bloków z prefabrykowanych paneli (Platten). Stare budynki pozostały natomiast zaniedbane i w opłakanym stanie.

Z czasem miasto zaczęło powoli łączyć się na nowo ze swoją przeszłością. Tak jak na przykład w przypadku pochodzącej z końca XIX wieku opery (Semperoper), a która została zniszczona w 1945 roku, w 1977 roku podjęto decyzję o jej odbudowie na wzór przedwojenny.

Po upadku Muru Berlińskiego i ponownym zjednoczeniu Niemiec pojawiało się coraz więcej projektów odbudowy, z których najbardziej charakterystycznym i ambitnym był Frauenkirche (kościół luterański Najświętszej Marii Panny z XVIII wieku). Tuż po przemianie ustrojowej nawoływano do odbudowy, do której przystąpiono w 1994 roku. Prace zakończono w 2005 r.

 

Powstające z popiołów nowe Drezno jest więc świadkiem trzech czwartych wieku historii. Monumentalne czy społeczne osiągnięcia epoki socjalistycznej współistnieją z odzyskaną świetnością stolicy Saksonii.

Autor: 
Rüdiger Schmidt, tłum. Paweł Ołoś
Dział: 
Polub Plportal.pl:

Reklama