Chorwacja w latach po drugiej wojnie światowej

Reklama

ndz., 07/26/2020 - 11:36 -- MagdalenaL

Chorwacja w latach po drugiej wojnie światowej
 

Odnowa jugosłowiańskiego państwa była rezultatem polityki wielkich sił włączonych w antyfaszystowską koalicję. Władającą pozycję w Socjalistycznej Federacyjnej Republice Jugosławii (chorw. skr. FNRJ) zajęła Komunistyczna Partia Jugosławii (chorw. skr. KPJ). Tito wraz ze swoim wojskiem ustanowił pełną kontrolę nad całym terytorium jugosłowiańskim, tj. nad sześcioma federacyjnymi państwami (Chorwacją, Serbią, Czarnogórą, Bośnią i Hercegowiną, Słowenią, Macedonią). Jednostki JNA miały kontrolę nad całą chorwacką przestrzenią. Do Zagrzebia przybyła władza Socjalistycznej Republiki Chorwacji, która była uformowana w Splicie, z prezydentem dr Vladimirem Bakariciem.

Na podstawie porozumienia Tito-Szubaszić, na początku marca 1945 roku, uformowana została jednolita jugosłowiańska władza. Prezydentem władzy był Tito, a Ivan Szubaszić objął stanowisko ministra spraw zagranicznych. Jesienią 1945 roku, odbyły się wybory do Zgromadzenia Konstytucyjnego, w których udział wziął tylko Front Narodowy pod nadzorem PJ-a. Na pierwszym posiedzeniu 29 listopada 1945 Zgromadzenie Konstytucyjne zniosło monarchię i ogłosiła republikę pod nazwą Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławia. KPJ przywiódł dyktaturę zgodnie ze swoim programem, przeprowadzając prześladowania i terror nad swoim politycznymi przeciwnikami.

W styczniu 1946 roku ogłoszona została konstytucja wznowionego państwa jugosłowiańskiego. W związku z Konstytucją Federalną również Chorwacja zmieniła nazwę na Socjalistycznej Republiki Chorwacji. Chorwackie Zgromadzenie Ustawodawcze w 1947 roku ogłosiło konstytucję tej federacji.

Członkowie jugosłowiańskiej federacji mieli tylko formalną niezależność, a w praktyce przeprowadzona została rygorystyczna centralizacja władzy na poziomie związkowym. Władze państwowe przeprowadzały politykę, którą określała Patria, a dokładnie Politbiro, na czele z Titą jako sekretarzem generalnym (system partyjny na wzór modelu sowieckiego).

Reformą agrarną z 1945 roku, odebrano własność wszystkim posiadaczom ziemi o powierzchni większej niż 35 ha oraz je częściowo przetworzono w państwowe dobra rolnicze, a częściowo podzielono między biednych rolników. Zniesiono również wolny rynek i wprowadzono gospodarkę planową pod państwowym nadzorem. Przeprowadzono również silną kolektywizację wsi, która obciążono wysokimi podatkami, a wieśniacy wstąpili w związki.

Reżim komunistyczny doprowadził do całkowitego nadzoru we wszystkich sferach życia. Wprowadzanie komunistycznego reżimu wprowadziło jugosłowiańskie kraje w totalitaryzm i oddzieliło je od Europy środkowej i zachodniej. Federacyjny status Chorwacji był tylko formalny. We wszystkich miejscach zarządzających zasiadali członkowie partii komunistycznej.

Chorwację obarczono winą za ustaszowskie zbrodnie, chociaż w największej mierze uczestniczyli oni w walce antyfaszystowskiej. Nawet ci, którzy byli członkami KPH, nie osiągali takich rezultatów. Zanotowano uprzywilejowanie Serbów w państwowych służbach.

Reżim komunistyczny był nietolerancyjny wobec wspólnot religijnych, szczególnie wobec Kościoła katolickiego. Został on jedyną instytucją poza kontrolą władzy, a był on również schronieniem dla tych, którzy opowiadali się przeciw nowemu reżimowi. Kościołowi odebrano mienie i nieruchomości, szkoły kościelne straciły prawo do działalności publicznej, a Wydział Teologiczny wyłączony został z Uniwersytetu w Zagrzebiu. Pod ostrzał reżimu dostał się również zagrzebski Arcybiskup dr Alojzije Stepinac. Został złapany i zaprowadzony pod sąd, pod oskarżeniem współpracy z okupantem i władzą ustaszowską podczas wojny. Osądzony został na 16 lat więzienia z pracami przymusowymi.

W 1948 roku doszło do konfliktu między Jugosławią a ZSRR, ponieważ Stalin chciał ją włączyć w jedną z republik radzieckich oraz działał przez Informbiro. Na spotkaniu Informbira w czerwcu 1948 r. w Bukareszcie, naniesiona została rezolucja osądzająca zarząd KPJ za rzekomą politykę antysocjalistyczną i nacjonalistyczne działania. KPJ pod przywództwem Tity odbił te oskarżenia i sprzeciwił się ZSRR. ZSRR przeprowadziło wtedy całkowitą blokadę ekonomiczną Jugosławii i rozwinęło propagandę, chcąc podwoić rzędy komunistów jugosłowiańskich i złamać opór Jugosławii. Część członków KPJ wykazywało wierność wobec Stalina. Partia ich pojmała i posłała do obozu koncentracyjnego na Goli otok. Prześladowane były również ich rodziny.

W Chorwacji w tym czasie, do głosu doszedł Srpski đurđevdanski ustanak (czyt. srbski dziurdziewdanski ustanak) i  przekształcił się w serbską frakcję Komunistycznej Partii Chorwacji (chorw. skr. KPH). Jednak 06.05.1950 roku pojawiły się protesty w Kordunie, Baniji, w Lice i Bosanskiej Krajinie pod hasłem „Za króla i ojczyznę”. Wojsko szybko stłumiło protesty. W tym czasie we władzy NR Chorwacji pojawiło się takie samo ugrupowanie serbskich ministrów, z twierdzeniem, że Serbowie w Chorwacji mają nierówne położenie. Ugrupowanie zostało odwołane.

Andrija Hebrang, jeszcze za czasów Narodnooslobodilačke borbe (chorw. skr. NOB); (czyt. Narodnooslobodilaczke borbe), określił się jako Chorwacki patriota z demokratyczną orientacją. Z tego powodu był nieprzystosowany do centralizacyjnych i wielkoserbskich elementów u władzy KPJ, również w następnym okresie. Dlatego, w 1948 roku, został złapany i oskarżony o współpracę z ZSSR oraz rzekome błędy dokonane w czasie wojny. Po długim śledztwie oficjalnie ogłoszono, że Hebrang w czerwcu 1949 roku popełnił samobójstwo, ale oczywiste było, że został zabity.

Nieporozumienia z blokiem wschodnim odbiły się negatywnie na ogólny stan w Jugosławii, szczególnie z powodu blokady ekonomicznej. Władza partii zdecydowała opuścić system państwowego kierowania gospodarką i wprowadzić zarządzanie samodzielne. Przedsiębiorstwa państwowe zostały oddane pod kierownictwo robotników. Założone zostały związki robotnicze i rady nadzorcze, ale wszystkie fabryki i przedsiębiorstwa były przymuszone do działania na państwowe fundusze.

 

Chorwacka emigracja polityczna

Chorwacja emigracja polityczna podzieliła się na dwa ugrupowania: członków Chorwackiej Partii Chłopskiej (chorw. skr. HSS), która kierowała siłami politycznymi w Chorwacji do 1941 roku i członków ruchu ustaszy, będących na czele NDH i którzy po jej rozpadzie musieli opuścić Chorwację.

HSS na emigracji

W 1945 roku dr. Vladko Maczek, lider Chorwackiej Partii Chłopskiej, dotarł ze swoją eskortą do Austrii, do strefy amerykańskiej, skąd ich władza amerykańska przerzuciła do Francji. W Paryżu ustanowiono więzi z przedstawicielami partii chłopskich Bułgarii, Węgier i Rumunii oraz z dr. Milanom Gavriloviciem, liderem Partii Rolniczej (chorw. Zemljoradnička stranka) z czasów byłej Jugosławii. Rezultatem jego umów było utworzenie Międzynarodowej Unii Chłopskiej (chorw. Međunarodna seljačka unija). Wtedy Maczek przeniósł się do USA, gdzie mieszkał aż do śmierci. Międzynarodowa Unia Chłopska opierała się na szukaniu wsparcia w chłopstwie jako warstwie społecznej, która się swoją liczebnością i zorganizowaniem musi sprzeciwić dyktaturze komunistycznej. Jednak oczekiwane wsparcie międzynarodowe nie pojawiło się, a Maczek wywnioskował, że demokracja zachodnia wciąż nie akceptuje wystarczającej ważności chłopskich partii Europy Wschodniej w wojnie przeciw komunizmowi.

Maczek w pierwszej fazie emigracji dalej podtrzymywał stanowisko rozwiązania Jugosławii, ale w wersji zmodyfikowanej, tj. przez znacznie poluźnione relacje wspólnoty. Oczekiwał przyznania Banowiny Chorwackiej względem porozumienia z 1939 roku i jej terytorialne rozszerzenie, a później utworzenie specjalnego wojska chorwackiego i chorwackiego Zgromadzenia Konstytucyjnego, które zaprowadzi ład wewnętrzny w Chorwacji. Oczekiwał konfederacji. W połowie lat 50. stał się bardzo ostrożny w sprawach struktur jugosłowiańskich. W okresie końcowym swojej emigracji Maczek więcej razy się opowiadał za suwerennym i niepodległym państwem chorwackim. Po śmierci Maczka na czele ugrupowania stanął dr Juraj Krnjević, który był zwolennikiem stworzenia niepodległego państwa chorwackiego poza Jugosławią.

Ruch ustaszy na emigracji

Po rozpadzie NDH ruch ustaszy ponownie znalazł się na emigracji. Wspólnie z dr Antem Paveliciem, z Chorwacji do Austrii wycofała się również władza chorwacka, na czele z prezydentem dr Nikolom Mandiciem. Część władzy udało się przerzucić dalej na zachód, a pozostali ministrowie jako sprzymierzeńcy, opowiedzieli się za jugosłowiańską armią Tity. Zostali osądzeni i skazani na śmierć przez powieszenie. Jesienią 1946 roku Pavelić pojechał do Rzymu, gdzie zwołał współpracowników i uformował Chorwacki Komitet Krajowy. Po jakimś czasie Pavelić emigrował do Ameryki południowej i zamieszkał w Buenos Aires. W Argentynie u władzy był wtedy generał Juan Perron, który zaproponował Paveliciovi schronienie i ochronę.

Z okazji obchodów dziesiątej rocznicy ustanowienia NDH, Pavelić ogłosił ponowne utworzenie chorwackiej władzy państwowej, na której czele stanął jako przywódca. Do Argentyny przybyli wtedy i inni ustaszowscy emigranci, którzy się włączyli pod jego przywództwo i zaczęli rozwijać coraz większą aktywność polityczną. Pavelić latem 1954 roku spotkał się z dr Milanem Stojadinoviciem, a celem spotkania było porozumienie o wspólnym ataku Chorwatów i Serbów na emigracji, przeciw komunistycznemu reżimowi w Jugosławii. Planem było stworzenie osobnych państw Chorwacji i Serbii ze wzajemnymi dobrosąsiedzkimi relacjami.

Pavelić założył Chorwacką Partię Państwową, którą później przekształcił w Chorwacki Ruch Wyzwoleńczy (chorw. skr. HOP). Po śmierci Pavelicia, na jego prośbę, głównym dowodzącym HOP-u został dr Stjepan Hefer, co wywołało niezadowolenie w szeregach starych ustaszy, dlatego jedna grupa ustaszowskich emigrantów odłączyła się i ustanowiła oddzielną organizację o tej samej nazwie, z dr Vjekoslavom Vrancziciem na czele.

Do podziałów dochodziło jeszcze za życia Pavelicia, z kontynuacją po jego śmierci. Z HOP-u powstały: Zjednoczeni Chorwaci (chorw. Ujedinjeni Hrvati), Chorwacka Obrona Narodowa (chorw. Hrvatski domobran), stowarzyszenia dr Ante Pavelicia, dr Ante Starczevicia, Jury Franceticia. Wszystkie organizacje wyszły od HOP-u i miały taki sam program, tj. ponowne ustanowienie NDH w jego historycznych granicach.

 

 

Autor: 
Tłumaczenie - Karolina Dopierała
Polub Plportal.pl:

Reklama