Historia Splitu

Reklama

śr., 08/12/2020 - 18:22 -- MagdalenaL

Między IV a III wiekiem p.n.e., niedaleko Salony powstała osada Aspálathos. W I w. p.n.e. staje się rzymską kolonią i stolicą prowincji Dalmacja. Około 295 roku cesarz Dioklecjan zarządził budowę pałacu, który ostatecznie został przekształcony w ufortyfikowaną osadę Spalatum, uzyskując rangę miasta po upadku Salony w VII wieku. Miasto posiadało często zmieniającą się autonomię polityczną, gdyż należało do Cesarstwa Bizantyjskiego. 

W X wieku w Splicie w obecności narodowego władcy Chorwacji (925 r. i 928 r. ) odbyły się dwa posiedzenia parlamentu. Na drugim posiedzeniu biskup Ivan został prymasem całego ówczesnego państwa Chorwacji. W XI wieku w Splicie istniały szkoły kościelne, a w XVII szkoła średnia i seminarium duchowne.

Od XI wieku panowanie bizantyjskie w Splicie było kontynuowane przez różnych władców (normańskich, węgierskich), a aż do XV. wieku jest samodzielną gminą, z własną Radą i Statutem z 1312 r. Pierwszy statut - Capitularium z 1240 r. nie przetrwał do dziś. Został sporządzony za pierwszego podesta Gargana de Arscindisa, sporwadzonego z Ankony przez Tomasza Archidiakona, by objął stanowisko burmistrza. Nowa kodyfikacja, napisana po łacinie, została sporządzona przez Percevala z Fermo (region Marche) w 1312 r.

Od 1420 r. Republika Wenecka przejęła miasto, którym władała przez 377 lat (do 1797 r.). Autonomia miasta została ograniczona: największym autorytetem był książę, który musiał pochodzić z Wenecji. Mimo tych ograniczeń Split rozwinął się jako port z ważnymi szlakami handlowymi prowadzącymi wewnątrz kraju, pod panowaniem osmańskim przez pobliską przełęcz Klis. Kwitła również kultura. Split był ośrodkiem literatury chorwackiej. W tym czasie wybudowano wiele wspaniałych pałaców. Po krótkim panowaniu Napoleona (1806-1813 r.), na Kongresie Wiedeńskim,  miasto zostało przydzielone Cesarstwu Austriackiemu. W 28 października 1882 r. pod przywództwem Gaja Bulata władzę przejęli mieszkańcy Splitu. Pierwszym burmistrzem z ludu był Dujam Rendić-Miočević. Wtedy powstaje również  Chorwacki Teatr Narodowy.

Po zakończeniu I wojny światowej, Split należy do Jugosławii i staje się jej najważniejszym portem. Miasto się rozwinęło dzięki staraniom ówczesnego burmistrza Iva Tartagliiego, ukończeniu w 1925 roku linii kolejowej do Zagrzebia (trasa Lika) oraz także przyłączeniu do Włoch Zadaru, Istrii, Rijeki i Triestu. Mieszkańcy tych miast nie chcieli należeć do Włoch, więc przenieśli się do Splitu. W tym czasie, jako wyraz narodowego przebudzenia i oporu wobec serbskiej hegemonii powstaje utwór „Marjane, Marjane” Po upadku królestwa w wojnie kwietniowej Split został zajęty przez Włochy, które siłą przeprowadziły italjanizacjiu. Opór wobec okupanta i wysoką świadomość narodową wyraził Split 25 września 1941 r., będąc pierwszym miastem w Europie, które zorganizowało demonstracje przeciw reżimowi (uczniowie szkół średnich odmawiali przyjęcia świadectw w języku włoskim).  Podczas II wojny światowej bombardowania uszkodziły część miasta i niektóre obiekty portowe. Od 1941 do 1945 roku Split wniósł niewymierny wkład w walkę o wyzwolenie ludu i  kraju od faszyzmu. Miasto zostało wyzwolone dwukrotnie w 1943 r. (jako pierwsze duże miasto w okupowanej Europie, czyli - po upadku Włoch, 10 września 1943 r.) I 26 października 1944 r. W wojnie zginęło 5145 mieszkańców Splitu (co ósmy z 40 029 osób, według spisu z 1931 r.).

Po 1945 r. miasto przeżywało rozkwit gospodarczy i demograficzny. Populacja miasta potroiła się. Do 1999 r. miasto całkowicie się zmieniło oraz powiększyło, zajmując cały półwysep. Rozwinęło się również pod względem infrastruktury. Zbudowano liczne obiekty kulturalne, edukacyjne, placówki medyczne, powstał także uniwersytet (1974). W 1979 r.w Splicie odbyły się największe zawody sportowe w Jugosławii — Igrzyska Śródziemnomorskie. Po igrzyskach olimpijskich w Atenach w 2004 r. Split jest miastem z największą liczbą medali olimpijskich na świecie, pod względem liczby ludności. 

W połowie lat 80-tych Split został przekształcony w Miejski Związek Gmin (Split, Solin i Kaštela), a następnie uzyskał samodzielność. Od 1993 r. jest  częścią żupanii splicko-dalmatyńskiej z siedzibą w Splicie, a terytorium miasta zostało zmniejszone poprzez utworzenie nowych gmin (Podstrana, Šolta).

Na początku wojny domowej Split znajdował się pod blokadą morską, komunikacyjną i energetyczną. 15 listopada 1991 r. Jugosłowiańska Marynarka Wojenna zaatakowała miasto od strony morza, niszcząc część miasta. W ataku zginęły dwie osoby.

Splicie w 1991 r. powstała 4 Brygada Gwardii Armii Chorwackiej – „Pająki", 114 Brygada, 6 Dom. pułk i 72 Batalion Żandarmerii Wojskowej.

Z powodu wojny, następnie z powodu przemian politycznych, rozwój miasta został znacznie opóźniony. Znaczący spadek nastąpił w żegludze, przemyśle stoczniowym i budownictwie. Rozwój zwrócił się ku innym dziedzinom, przede wszystkim ku  turystyce, ale także nowym technologiom.

Latem 2017 r. w Splicie miał miejsce największy pożar w jego historii. Pożar wybuchł 17 lipca  na przedmieściach i rozprzestrzenił się na obszary miejskie. Wielkim wysiłkiem strażaków i mieszkańców udało się ugasić pożar i zapobiec katastrofie.

Autor: 
Tłumaczenie: Patrycja Szcześniak
Dział: 
Polub Plportal.pl:

Reklama