POLSKA KARPIEM STOI I BASTA! 800 LAT KARPIA W POLSCE

Reklama

wt., 12/22/2020 - 21:06 -- zzz

Historia hodowli karpia na świecie sięga VI w. p. n. e, pierwsze znaleziska archeologiczne w Polsce związane z hodowlą ryb w stawach pochodzą z XII w. Wiedza na temat gospodarki stawowej była gromadzona od wielu stuleci i część z informacji praktycznych stosowanych jest do dzisiaj.

 

W Polsce w 2000 roku odnotowano produkcję karpia na poziomie 22 tysięcy ton na 62 000 ha. Karp jest produkowany przede wszystkim jako ryba konsumpcyjna. Niestety sprzedaż tego gatunku ryb jest sezonowa, dotyczy tylko okresu od września do grudnia. Kilka lat temu rozpoczęto dodatkowo dystrybucję filetów, ryb wędzonych i produktów przetworzonych z mięsa karpia.

Obecnie Polska stała się największym producentem karpia w Unii Europejskiej, krajowa produkcja stanowi około 30 proc. produkcji unijnej. Znaczącymi producentami karpi są także Czechy i Węgry - poinformował Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa.

Wolumen rodzimej produkcji karpia w ostatnich latach waha się od 18 tys. ton do 20 tys. ton rocznie i jest niemal w całości przeznaczany na rynek krajowy. Produkcja i połów karpia w roku 2019 stanowiły blisko 36 proc. połowu ryb słodkowodnych w Polsce. Tegoroczna produkcja karpia w Polsce szacowana jest na ok. 21 tys. ton.
 

Według danych Eurostatu, w 2018 r. w UE wyprodukowano ok. 61 tys. ton karpi. Wówczas Polska dostarczyła na rynek ok. 16,5 tys. ton, Czechy ok. 18,5 tys. ton, a Węgry - ok 11,5 tys. ton. Produkcja tych ryb jest jednak zmienna i w dużym stopniu zależy od warunków pogodowych.

Według KOWR, w Polsce jest zarejestrowanych 3 tys. podmiotów prowadzących chów i hodowlę karpi, a także ponad 1 tys. przedsiębiorstw akwakultury utrzymujących karpie. Najwięcej podmiotów zajmujących się tym kierunkiem produkcji znajduje się w województwach śląskim, dolnośląskim, wielkopolskim oraz lubuskim.

Zalety hodowlane karpia

Karp wykorzystywany w hodowli stawowej jest formą udomowioną karpia dzikiego, którego ojczyzną jest Azja.

Karp jest rybą odporną na wysokie amplitudy temperatur, doskonale znosi upalne lata i bardzo mroźne zimy. Charakteryzuje się szybki tempem wzrostu i rozwoju. Należą do ryb niedrapieżnych, dzięki czemu można je utrzymywać w dużych obsadach, w różnych grupach wiekowych. Karp jest dobrym gatunkiem towarzyszącym innym gatunkom ryb hodowanych w stawach mieszanych.

Ryby tego gatunku bardzo dobrze wykorzystują pasze sztuczne i pokarm naturalny dna zbiornika.

Karpie późno dojrzewają płciowo, dzięki czemu zostają sprzedane jako ryby towarowe przed dojrzałością gonad.

Kolejną zaletą hodowli karpia jest zapadanie ryb w letarg na zimę, potrzeby pokarmowe i oddechowe są ograniczone do minimum. Dzięki czemu ryby przenosi się do mniejszych stawów zwanych zimochowami, a stawy wiosenne i letnie przygotowuje się do dalszej hodowli.

Karp nie należy do ryb wymagających, ma małe zapotrzebowanie na tlen i wytrzymuje wahania temperatur oraz pH wody, dobrze znosi długi transport i sortowanie poza zbiornikiem wodnym.

Rodzaje stawów karpiowych

Produkcja karpia może się odbywać w systemie dwu lub trzyletnim. W zależności od rodzaju systemu, dobierane są kategorie stawów.

Rodzaj stawu, jego głębokość, natlenienie, przepływ wody, powierzchnia i zastosowany system odłowu ryb jest dostosowywany do wieku, wielkości i stadium rozwoju ryb. Podział ryb na grupy wiekowe ułatwia selekcję oraz zapobiega szerzeniu chorób i stwarza lepsze warunki higieniczne.

Podczas pierwszego roku produkcji wykorzystywane są stawy do wychowu materiału zarybieniowego czyli tarliska, przesadki I i II oraz zimochowy.

 

Tarliska z ogrzewalnikiem

Są to stawy, które służą do rozrodu ryb dojrzałych płciowo czyli tarlaków i składania ikry oraz zapładniania jaj przez samce. Najczęściej jeden staw ma powierzchnię około 150-300 m2 i powinien mieć możliwość szybkiego spuszczenia i napuszczenia wody. W gospodarstwach stawowych ilość tarlisk (najczęściej połączonych ogrzewalnikiem) zależy od intensywności produkcji. Im wyższy poziom końcowej produkcji tym tarlisk musi być więcej.

Dno takiego zbiornika zazwyczaj obsadza się różnymi gatunkami traw, ułatwiającymi przyklejanie ikry. Tarliska używane są w maju lub czerwcu przez około 2 tygodnie w celu uzyskania materiału zarybieniowego.

Przesadki pierwsze

W przesadkach pierwszych umieszczany jest narybek letni, który przebywa tam od maja/czerwca do lipca (około 4-6 tygodni). Wielkość tej kategorii stawu zależy od intensywności produkcji. Głębokość przy dopływie powinna wynosić 0,6 m, a przy odpływie około 1,2 m. Dno zbiornika musi umożliwiać wykonywanie zabiegów agrotechnicznych. W przesadkach pierwszych umieszczany narybek żywi się tylko pokarmem naturalnym, w związku z czym należy mu zapewnić jego odpowiednią ilość, poprzez zabiegi rolnicze i agrotechniczne (obsadzenie dna zbiornika wyką z żytem ozimym). Obsada w tym zbiorniku powinna wynieść 60-170 kg masy narybku na ha stawu.

Przesadki drugie

Przesadki drugie służą do wychowu narybku jesiennego przeniesionego z przesadek pierwszych. Jeśli w gospodarstwie nie ma zimochowów, przesadki drugie pełnią również funkcje stawów zimowych.

Wielkość stawów zazwyczaj wynosi od 5 do 12 ha. Dno zbiornika powinno ułatwiać spływ wody oraz umożliwiać zabiegi rolnicze i szybkie osuszanie. Staw tego rodzaju jest użytkowany od lipca do października. Jeśli pełni również funkcję stawu zimowego to termin użytkowania trwa od lipca do kwietnia.

Przesadki drugie są obsadzane narybkiem letnim z przesadek pierwszych w ilości od 5 do 8 tysięcy sztuk ryb.

Stawy kroczkowe

Stawy kroczkowe to zbiorniki służące do odchowu kroczków, używane w gospodarstwie od marca/kwietnia do października. Powierzchnia stawu zależy od intensywności produkcji, zazwyczaj stanowi od kilku do kilkunastu hektarów gospodarstwa. Głębokość stawu powinna wynosić 1 metr w najpłytszym miejscu, a w najgłębszym około 3 m.

Zimochowy

Zimochowy to stawy, w których przebywają młode ryby pochodzące ze stawów kroczkowych lub przesadek w okresie zimy (od września do kwietnia). Dno musi umożliwiać szybki spust wody,  osuszanie oraz uprawę i zabiegi rolnicze. Głębokość powinna wynosić od 1,5 do 2,5 m.

Stawy towarowe

Stawy towarowe zajmują największą powierzchnię gospodarstwa (25-60 ha), ponieważ przebywają w nich ryby o handlowej masie ciała. Powierzchnia zależy od wielkości produkcji, obsady przesadek pierwszych i drugich.

Stawy towarowe są użytkowane w sposób ekstensywny lub nisko intensywny. Na stawach mało żyznych można uzyskać 600 kg karpia z ha, natomiast na stawach o dużej żyzności i zasobności w pokarm około 1500 kg z ha.

Stawy towarowe użytkowane stale przez dwa trzy sezony, muszą być ugorowane przez rok, żeby dno zbiornika mogło odpocząć i się odbudować.

Stawy selekcyjne i tarlakowe

Stawy selekcyjne i tarlakowe służą do wychowu tarlaków i selektów w sezonie letnim. Parametry stawu są takie same jak w przypadku stawów kroczkowych. Obsada nie powinna być większa niż 200 kg na ha powierzchni użytkowej stawu, jeśli ryby odżywiają się tylko pokarmem naturalnym. Jeśli hodowca dokarmia ryby paszami sztucznymi, może zwiększyć obsadę do 400 kg na ha.

 

Magazyny

Są to stawy służące do przechowywania różnych stadiów ryb, od ryby handlowej poprzez tarlaki do narybku w trakcie zimy lub lata. Magazyny powinny być dodatkowo ogrodzone, oświetlone i dobrym dojazdem dla sprzętu odbierającego ryby.

Systemy chowu

W hodowli karpia stosowane są dwa systemy chowu zależne od długości trwania cyklu oraz masy ryb uzyskanych pod koniec okresu produkcyjnego.

Cykl dwuletni polega na produkcji ciężkiego narybku (<60g) przez pierwszy rok, a w drugim uzyskaniu lekkiej handlówki (powyżej 0,5 kg). Ryby w cyklu dwuletnim mają bardzo dobre przyrosty, cechują się wysoką żernością pokarmu naturalnego, w związku z czym opłacalność jest wyższa niż w systemie trzyletnim.

Cykl trzyletni polega na wyprodukowaniu w pierwszym roku narybku lekkiego o masie 40 g, w drugim kroczków o masie 300 g, a w trzecim ryb towarowych tzw. ciężkiej handlówki nawet do 2 kg masy ciała. Zaletą tego systemu jest większa stabilność produkcji i uzyskanie wyrównanych mas ryb handlowych. Wadą jest o rok dłuższy cykl, zwiększający koszty paszy oraz zagrożenie wystąpienia chorób o długim okresie inkubacji.

Tarło

Gospodarstwa stawowe najczęściej produkują samodzielnie materiał zarybieniowy do swoich zbiorników. Aby przeprowadzić efektywne tarło należy dokonać selekcji prawidłowych osobników dojrzałych płciowo samic „ikrzyc” oraz samców „mleczaków”.

Ogólnie przyjęta zasada głosi iż jedna 5-letnia ikrzyca jest w stanie wyprodukować około 350 000 sztuk wylęgu, a od 8-letniej nawet 500 000 sztuk.

Przed wpuszczeniem ryb na tarło, należy dokonać selekcji i wybrać ryby prawidłowo rozwinięte i zdrowe. Przed tarłem ryby umieszcza się w magazynach i odławia w przypadku wystąpienia odpowiedniej temperatury środowiska. Tarło rozpoczyna się wiosną, kiedy woda osiągnie 18°C i utrzyma się przez kilka dni. Tarliska powinny posiadać naturalne osłony od wiatru w postaci drzew lub krzewów. Dno zbiornika należy zagrabić po zimie, nawieźć obornikiem i posiać trawę, która wysokością nie może przerosnąć głębokości wody.

Na tarliska wpuszcza się odpowiednio dobrane komplety; pojedyncze (1 ikrzyca i dwa mleczaki), podwójne (2 ikrzyce i 3 mleczaki) lub potrójne (3 ikrzyce i 4 mleczaki).

 

Ikra

Po skutecznie przeprowadzonym tarle na trawach tarliska można znaleźć mnóstwo zapłodnionych ziaren ikry. Jaja są bardzo wrażliwe na wysokie amplitudy temperatur. Ich rozwój zależy od regularności temperatury.

Wylęg po zakończeniu pobierania pokarmu z woreczka żółtkowego może być przeniesiony do stawów narybkowych, czyli przesadek pierwszych.

Ponieważ większa część produkcji karpia jest przeznaczana na pokrycie zapotrzebowania wewnętrznego to wolumen eksportu jest stosunkowo niewielki, ale cechuję się znaczną dynamiką wzrostową. W ubiegłym roku jego wywóz z Polski osiągnął poziom 865 ton tj. był o 56 proc. wyższy niż w 2018 r.

Karp trafił głównie na unijne stoły. Największymi odbiorcami ryby były  Niemcy (24 proc.), Francja (18 proc.), Estonia (17 proc.), Litwa (13 proc.) i Wielka Brytania (12 proc.), a spośród krajów pozaunijnych - Ukraina (7 proc. udziału).

Konsumpcja karpia w Europie

Z badań konsumenckich przeprowadzonych w listopadzie br. wynika, że 87 proc. polskich rodzin w tym roku ma zamiar kupić i przyrządzić karpia jako jedną z wigilijnych potraw. Karp jest najchętniej spożywaną rybą podczas świąt Bożego Narodzenia na Śląsku oraz na terenie województw: małopolskiego, wielkopolskiego, łódzkiego i mazowieckiego. W północnych rejonach kraju karp jest równie chętnie przyrządzany jak śledź.

KOWR zauważa, że karp zaliczany jest do produktów ekologicznych, gdyż technologia jego hodowli bazuje przede wszystkim na pokarmie naturalnym.  Mięso karpia charakteryzuje się zawartością łatwo przyswajalnego, dietetycznego białka i średnią zawartością tłuszczu bogatego w nienasycone kwasy tłuszczowe. Jest ono źródłem witamin z grupy B (B1, B6, B12 oraz PP), witaminy A i D, a także składników mineralnych takich jak: fosfor, potas, selen, cynk, żelazo, siarka i magnez. Porcja 220 g mięsa karpia pokrywa dzienne zapotrzebowanie osoby dorosłej na białko i witaminy.

"Karp jest świąteczną rybą Polaków, tradycyjnie goszczącą na wigilijnym stole w bardzo wielu domach. Zbliżają się święta Bożego Narodzenia, podczas zakupów zwracajmy uwagę na kraj pochodzenia ryb, kupujmy świadomie" - zachęca Wroński.