Emmy Noether - genialna matematyczka

Reklama

czw., 03/04/2021 - 12:08 -- MagdalenaL

Emmy Noether była pierwszą profesorką matematyki w Niemczech. Była pionierką fizyki teoretycznej i algebry abstrakcyjnej, Albert Einstein nazywał ją geniuszem - jednak jako kobieta i Żydówka musiała przez całe życie walczyć o uznanie.

Profesor jest tak oburzony, że sięga zbyt gwałtownie -  tusz pryska z jego wiecznego pióra i pozostawia błękitną plamę na papeterii. Rozgniewany zmiata kartkę ze stołu i wyciąga nową. Już tyle lat wykłada na szacownym uniwersytecie w Getyndze, a teraz to! Kobieta miałaby zostać wykładowczynią matematyki…

Jakaś Emmy Noether, ledwo trzydziestotrzyletnia! Kobietom dopiero od kilku lat wolno w ogóle studiować. Ale profesorowie wydziału matematyki najwyraźniej dostali przez nią małpiego rozumu. Chwilę się namyśla, zaczyna pisać swoją skargę w ten letni dzień 1915 roku: „Czy żołnierze, kiedy dopiero co wrócą z wojny, mają się teraz znaleźć na wykładach u stóp kobiety?”

Kobietom wstęp wzbroniony

Amalie Noether, nazywana Emmy, urodziła się w marcu 1882 roku w rodzinie żydowskiej. Jej ojciec jest profesorem matematyki na uniwersytecie w jej rodzinnym mieście Erlangen, także jej młodszy brat będzie później znanym matematykiem. Sama Emmy z początku mało interesuje się światem liczb. Chętniej tańczy, naprawdę dobrze gra na pianinie i w wieku osiemnastu lat kończy wykształcenie jako nauczycielka angielskiego i francuskiego. Jednak nie chce uczyć przez ani jedną godzinę - Emmy chce studiować.

Jest tylko jeden problem: kobietom nie pozwala się studiować na uniwersytecie w Erlangen. Emmy musi prosić każdego profesora z osobna o pozwolenie na słuchanie wykładów jako wolna słuchaczka. Spędza tak trzy lata i zdaje dodatkowo maturę.

Centrum matematyki

Zimą 1903 roku idzie na jeden semestr na Uniwersytet w Getyndze, w tamtym czasie niezaprzeczalnym centrum matematyki. Tam uczęszcza m.in. na wykłady renomowanych matematyków Felixa Kleina i Davida Hilberta. Ponieważ ostatecznie kobietom również pozwolono regularnie studiować, Emmy wraca na Uniwersytet w Erlangen i robi doktorat w 1907 roku jako druga kobieta w Niemczech w matematyce. W późniejszych latach zajmowała się niezmiennikami i wykładała w Erlangen - nieoficjalnie i bez wynagrodzenia.

Twierdzenie Noether

Latem 1915 roku Felix Klein i David Hilbert ściągnęli ją z powrotem na Uniwersytet w Getyndze. Pracowali nad matematycznymi założeniami teorii względności Einsteina i potrzebowali eksperckiej wiedzy Emmy. W krótkim czasie znajduje nowe podejście, które wywiera wrażenie na samym Einsteinie. „To mi imponuje”, pisze fizyk w jednym z listów, „zdaje się, że ona rozumie swoje rzemiosło”. Udowodnione przez Emmy tzw. twierdzenie Noether do dzisiaj jest uważane za fundamentalny element fizyki teoretycznej, dzięki której jest możliwe np. obliczanie entropii czarnych dziur.

Mentorzy Emmy zachęcają ją do ubiegania się o habilitację, co było wówczas dla kobiet zabronione. Tak mogłaby samodzielnie wykładać na uniwersytecie. Jednak dla wielu profesorów jest nie do przyjęcia, że mieliby nazywać kobietę „koleżanką”. Dochodzi do nieprzyjemnych dyskusji. Także list z prośbą do ówczesnego ministra, proszący o zrobienie dla Emmy wyjątku od zakazu habilitacji, nie osiąga nic. Dlatego Emmy i jej mentor David Hilbert znajdują niezwykłe rozwiązanie: on zapowiada wykłady w swoim imieniu i przypadkowo zapomina pojawić się w sali wykładowej. Emmy musi go za każdym razem zastępować i wykłada sama.

Pierwsza profesorka matematyki w Niemczech

Po zakończeniu pierwszej wojny światowej w Niemczech wiele się zmienia. Niektóre przeszkody stawiane kobietom zostały zniesione, także w świecie akademickim. Emmy jako pierwsza kobieta w Niemczech może w końcu uzyskać habilitacje w matematyce i wykładać w Getyndze jako profesorka nadzwyczajna. Tak staje się pierwszą profesorką w Niemczech, jednak w dalszym ciągu nie otrzymuje wynagrodzenia.

Do tego czasu Emmy jest czynna jako renomowana matematyczka od 14 lat i jeszcze nigdy nie otrzymała honorarium za swoją pracę. Tylko dzięki swojemu oszczędnemu stylowi życia i spadkowi jest w stanie funkcjonować, aż rok później w końcu otrzymuje małą wypłatę.

Profesorka Noether jest ceniona przez swoich kolegów i uwielbiana przez studentów. Grupę młodych ludzi, którzy ciągle się wokół niej gromadzą, żartobliwie nazywa się „NoetherBoys”. Dodatkowo Emmy dokonuje niezwykłych rzeczy w dziedzinie algebry.

Emigracja do USA

Jednak początek lat 30. zmienia wszystko. Ponieważ Emmy jest Żydówką, jej uprawnienia do nauczania zostają cofnięte w 1933 roku. Początkowo pozostaje niewzruszona i uczy dalej swoich „NoetherBoys” w swoim mieszkaniu, także kiedy jeden z nich pojawia się w mundurze SA.

Jednak ponieważ sytuacja staje się coraz bardziej niebezpieczna, Emmy emigruje do USA. Tam wykładana uczelniach dla kobiet w Pensylwanii i Princeton. Jest to szczęśliwy okres, jednak po półtora roku zostaje u niej stwierdzony guz macicy. 14 kwietnia 1935 roku niespodziewanie umiera po operacji w wieku pięćdziesięciu trzech lat. Albert Einstein pisze w jej nekrologu dla New York Timesa:

Panna Noether była najważniejszym kreatywnym geniuszem matematycznym, od czasu gdy rozpoczęła się edukacja wyższa kobiet.

Autor: 
Autorka (tekstu i ilustracji): Ricarda Opis, tłum. Joanna Niemczyk
Źródło: 

welt-der-frauen.at

Dział: 
Polub Plportal.pl:

Reklama