154 rocznica wydania “Kapitału” Karola Marksa

Reklama

śr., 09/15/2021 - 14:16 -- MagdalenaL

Dokładnie 154 lata temu miało miejsce pierwsze wydanie niezwykle ważnej historycznie książki, w zasadzie katechizmu marksistowskiej teorii ekonomicznej, która wywarła niesamowite piętno no sporej części historii XX wieku, zwłaszcza na gospodarkach centralnie planowanych w Europie Wschodniej, Azji Wschodniej oraz Ameryce Łacińskiej i wielu tamtejszych reżimach.

Pierwszy tom- Proces wytwarzania kapitału został wydany 14 września 1867 r. w Hamburgu. Jest to pierwsza część obszerniejszego dzieła pod nazwą Kapitał. Krytyka Ekonomii Politycznej. Była to praca opisująca między innymi towar, wartość pracy, mechanizmy działania kapitalizmu oraz ogólnie rzecz biorąc, sceptyczna jego ocena. W dużym skrócie, jedne z najważniejszych obserwacji i twierdzeń opisujących mechanizm działania kapitału zawartych przez Karola Marksa w Das Kapital to między innymi:

  • Fetyszyzm towarowy- „Przedmioty użytkowe tylko dlatego stają się w ogóle towarami, że są produktami niezależnie od siebie wykonywanych prac prywatnych. Ogół tych prac prywatnych tworzy ogólną pracę społeczną. Ponieważ wytwórcy nawiązują z sobą społeczną styczność dopiero przez wymianę produktów swej pracy, specyficznie społeczne znamiona ich prywatnych prac ujawniają się dopiero w obrębie tej wymiany. Inaczej mówiąc, dopiero przez stosunki, jakie wymiana stwarza między produktami pracy, a za ich pośrednictwem między wytwórcami, prace prywatne występują jako człony ogólnej pracy społecznej.”- tom I rozdział I, dział 4
  • Panująca różnica pomiędzy pieniędzmi a kapitałem- pieniądze są wartością liczbową, abstrakcyjnym przelicznikiem wartości towaru. Z kolei kapitał jest to określona ilość środków będąca w stanie zwiększyć zysk.
  • Zasada, że pracownik musi sprzedawać swoją pracę, ponieważ nic innego nie posiada,
  • Siła pracy jest tym, co tworzy, jednak nie zawsze odzwierciedla to jej wartość (tom I rozdział VI),
  • Stopa wartości dodatkowej jest stopniem tego, jak pracownicy są wykorzystywani (dział IX),
  • Podział pracy sprawia, że łatwiej jest zmieniać pracowników,
  • Alienacja od pracy oraz jej owoców,
  • Towar posiada dwie formy wartości: Wartość wymiany oraz użytku- cytat z rozdziału 1 działu I tomu I: „Aby stać się towarem, produkt musi przejść drogą wymiany do rąk tego, komu służy jako wartość użytkowa. Wreszcie żadna rzecz nie może być wartością, jeżeli nie jest przedmiotem użytecznym. Jeżeli jest bezużyteczna, to i praca w niej zawarta jest bezużyteczna, nie wchodzi w ogóle w rachubę jako praca i dlatego nie stwarza wartości.
  • Tępo zysków ma tendencje do spadków, wywołując kryzysy- tu cytat Karola Marksa z rozdziału 15 w tomie III „Prawdziwą barierą produkcji kapitalistycznej jest kapitał sam w sobie”.
  • Kapitał nieuchronnie koncentruje się na szczycie (nieliczni miliarderzy oraz ogólnie pojęta elita)

Oczywiście, można mówić, że stwierdzenia oraz zarzuty jakie miał Marks, względem tego obecnie dominującego niemal na całym świecie systemu, nie przetrwały próby czasu. Jak chociażby to, że złożoność i specjalizacja pracy sprawią, że pracowników będzie łatwo znaleźć i wyszkolić. W dzisiejszych czasach istnieje cała gama branż niebędących w stanie pozyskać wystarczającej liczby wykwalifikowanej siły roboczej, co wynika właśnie z dużego stopnia złożoności oraz specjalizacji danych stanowisk, między innymi w branży IT. Te przykłady można dwoić i troić, jednak jest to nieodpowiednie podejście do tego, bez wątpienia wiekopomnego dzieła.

Czasy, w których tworzył znacząco różniły się od dzisiejszych. Realia zatrudnienia, a wśród nich prawa pracownicze, związki zawodowe czy ogólnie panujący w tamtych czasach wyzysk taniej siły roboczej, panujący w ówczesnych państwach Europy Zachodniej, diametralnie kontrastują z tym, jak wygląda to dziś. Ten niemiecki teoretyk żydowskiego pochodzenia, jako jeden z pierwszych trafnie zdiagnozował przyczyny bolączek będących nieodłączną częścią akumulacji zysku w wolnym rynku, nieobjętym zasadnymi regulacjami.

Myśl, która mimo, że była niesamowicie pionierska, innowacyjna oraz posiadała całkiem sensowne argumenty, w toku historii nie wygrała z Teorią Bogactwa Nardów Adama Smitha- ojca teorii kapitalizmu. Rozwój rynku międzynarodowego oraz prawa podaży i popytu, ceny i sposoby regulacji pracy, bezlitośnie zrewidowały słuszność tez zawartych w tej książce. Planiści oraz urzędnicy zasiadający w radzieckich komitetach, nie byli w stanie rozplanować gospodarki w skali mikro oraz makro, ponieważ tak olbrzymi organizm jest niemal niemożliwy do ujęcia w ramach teorii, a co dopiero planu centralnego. Wiele państw oraz narodów boleśnie przekonało się o tym w praktyce.

Jednak nie można odmówić, że wiele nurtów zostało zainspirowanych tym dziełem, a model działania wielu dzisiejszych socjaldemokracji wraz z interwencjonizmem państwowym, czy chociażby teorią keynesizmu miejscami bardzo przypominają niektóre z rozwiązań proponowanych przez niemieckiego filozofa. Spuścizna tego człowieka żyje do dziś, wraz z wieloma partiami komunistycznymi oraz zwolennikami jego teorii, i będzie zapewne w dalszym ciągu wpływać na dyskurs polityczny oraz socjoekonomiczny na naszym świecie.

Autor: 
Krzysztof Halerz
Źródło: 

Tom I. Księga pierwsza. Proces wytwarzania kapitału (niem. Der Produktionsprozess des Kapitals) Karl Marx: Kapitał. Krytyka ekonomii politycznej. Tom pierwszy. Księga I. Wytwarzanie kapitału. Mieczysław Brzeziński, Stanisław Krusiński, Ludwik Krzywicki, K

Dział: 
Polub Plportal.pl:

Reklama